تاريخچه در جهان:
در برخي از فصول كتاب عهد عتيق و نوشته‌هاي باستاني مصر، به مبحث مامايي اشاره شده است. براي مثال در يكي از پاپيروسهايي كه در سال 1552 قبل از ميلاد در مصر نوشته شده است، آمده است كه، اگر ضمادي را كه از آرد حبوبات با املاح دريايي تهيه شده، به سطح شكم زنان باردار بماليم، سير زايمان كند ميشود، در حاليكه براي تند شدن انقباضات زايمان بايد كمي فلفل به پشت زائو ماليده شود. اين تصور كه تمام بيماريها و ناراحتيها بر اثر خشم خدايان است بمدت 3000 سال بر بشر حكمفرما بوده است و به نظر برخي علماء، اصولاً دردها و مشقات زايمان براي تولد يك موجود جديد لازم و ضروري به نظر مي‌آمده است. 

در قرون وسطي درد زائو را ادامه كفارة گناهي مي‌دانستند كه «آدم و حوا» با خوردن ميوه گياه نهي شده مرتكب گرديده بودند. بر اساس نوشته‌هاي موجود (Brann, 1995) در سال 1591 ميلادي در شهر ادينبورگ اسكاتلند يك ماما بنام Eufame Mac- Layne در جريان زايمان با دادن يك مسكن به زائو كوشش كرد از درد و ناراحتي او بكاهد كه اينكار شديداً خشم مقامات كليسا را برانگيخت و آنرا نشانه‌اي از «مخالفت با قوانين آسماني، و زير پا نهادن مقررات پادشاهي» دانستند و ماماي نگون بخت را بعنوان جادوگر زنده زنده در تابه‌اي سوزاندند. در حدود 150 سال بعد هم انسان بيچارة ديگري كه قصد كمك به همنوعان خود را داشت، بر اثر تعصب و سنگدلي كشيشان مسيحي در آتش سوخت. اما با پيشرفت دانش رفته رفته خرافات نيز عقب‌نشيني كرد و تلاش قربانيان اين راه به ثمر رسيد. در اينجا نگاهي گذرا به تاريخ اين تلاشها خواهيم داشت.

در نيمه قرن هيجدهم شخصي به نام آنتوان مسمر در پاريس با ارائه نظريه مغناطيس حيواني هيپنوتيزم را پايه‌ريزي نمود (مسمريزم). سالها بعد دكتر ژوزف ب. دولي استاد مامايي دانشگاه شيكاگو، هيپنوتيزم را تنها بيحس كننده بيخطر در مامايي و زايمان بيدرد معرفي كرد. در سال 1874 دكتر جيمز سيمپسون پروفسور مامايي اسكاتلندي اولين زايمان بيدرد استثنايي با استفاده از كلروفرم را انجام داد. اينكار اگر چه با مقاومت كليسا و مذهبيون مواجه شد ولي با پاي فشاري پزشكان سنت شكني چون جان اسنو بالاخره كليسا تسليم شد و ملكه ويكتوريا كه شاخص كليسا بود فرزندان هشتم و نهم خود را بدين روش بدنيا آورد (1853 و 1857).

در سال 1920 نيكولايف و ده سال بعد ولفسكي و سپس گرانتلي ديك – ريد آرام آرام روش سايكوپروفيلاكسي را تكميل نمودند تا بالاخره در سال 1952 دكتر فرنانده لامازه متخصص زنان و مامايي فرانسوي تحت نام روش لاماز آنرا رسماً به جهانيان معرفي كرد. لاماز روش تنفس پي در پي را به روش سايكوپروفيلاكس كه در آن به آماده سازي ذهن انسان براي مقابله با درد بصورت شل گرفتن عضلات مي‌پردازند اضافه نمود. اين روش در اروپا، آمريكاي جنوبي، آفريقا، ايالات متحده امريكا و بعضي ازكشورهاي خاورميانه بكار برده ميشود. بعد از درگذشت دكتر لامازه، دكتر «پيرولاي» رئيس اين نهضت شده است.

در سال 1860 كوكائين توسط Albert Niemann بصورت كريستاليزه فراهم شد. حدود بيست سال بعد توسط Freud و Koller جهت مصارف پزشكي و بيحسي از آن استفاده كردند. به كمك تجارب Koller شخص ديگري به نام James Lenoard corning روش بيحسي نخاعي با كاكوئين را پايه‌ريزي كرد. اين روش امروزه جهت زايمان بيدرد كاربرد فراواني دارد. استفاده از گاز نايتروس اكسايد در زايمان بيدرد مديون زحمات Minnitt است كه ماشين گاز و هوا را در سال 1933 اختراع كرد. و در سال 1965 در انگليس مخلوط نايتروس اكسايد و اكسيژن بنام Entonox توليد شد.

در ابتداي قرن بيست و يكم سازمان بهداشت جهاني با بررسي فراوان به اين نتيجه رسيد كه بهتر است بيمارستانها و زايشگاهها خود را به استاندارد بين‌المللي بيمارستان دوستدار مادر و كودك نزديك سازند. در بيمارستان دوستدار كودك تمركز بر روي ترويج شير مادر و در بيمارستان دوستدار مادر توجه به حفظ صيانت و عزت نفس زائو و ترويج رفاه مادر قرار دارد. پرهيز از اعمال غير ضروري همچون تنقيه، سوندگذاري، رگ گرفتن، تراشيدن موهاي ناحيه و توصيه به تسكين درد زايمان به كمك روشهايي غير از داروهاي بيحس كننده و مسكن در پروتكل بيمارستان دوستدار مادرگنجانده شده است.
-------------------------------------------------------------------------------
تاریخجه در ايران ‌:
گاز انتونكس در زمان وزارت دكتر جهانشاه صالح وارد ايران نيز شد و فرح ديبا همسر پادشاه ايران با استفاده از آن رضا پهلوي را بدنيا آورد. پس از آن بصورت جسته و گريخته در بعضي بيمارستانها زايمان بدون درد به روشهاي مختلفي انجام ميشد.
-------------------------------------------------------------------------------

تاريخجه در اصفهان :
در سال 1365 گاز نايتروس اكسايد توسط شركت درمان گاز كه با تلاشهاي بي‌وقفه مهندس مهدي عبدي پايه‌گذاري شد توليد گرديد و كشور از واردات آن بي‌نياز شد. بدين ترتيب صرفه‌‌جويي ارزي فوق‌العاده زيادي در اين مورد براي كشور فراهم گرديد. در سال 1367 انتونكس نيز كه مخلوط گازي نايتروس اكسايد و اكسيژن مي‌باشد توسط كارخانه همان شركت (واقع در اصفهان، روبروي پالايشگاه نفت) توليد شد. در ابتدا تحقيقات باليني اوليه در بيمارستان فيروز آبادي تهران انجام گرفت. در اصفهان نيز با حمايت و راهنمايهاي استاد دکتر محمود رحيمي اولين طرح تحقيقاتي انتونكس توسط آقاي دكتر مجتبي رحيمي صورت پذيرفت.پس از آن دكتر احسان طيبي در زرين‌شهر اين روش را بكار برد.

ششمين كنگره بيهوشي در اصفهان برگزار شد و من در غرفه درمان گاز به كمك مهندس سپهرداد رئيس كارخانه مزبور از اين گاز استنشاق كردم و به اثر آرامبخشي آن پي بردم. از آن پس مصمم شدم كه آنرا در زايمان بدون درد بكار برم. تلاشهايي كه بدين منظور انجام گرديد بطور خلاصه به شرح زير است:

1- تلاش براي متقاعد كردن هيئت مديره بيمارستانها و گروههاي زنان و بيهوشي آنها جهت پذيرش زايمان بيدرد. ولي در تلاش اول فقط بيمارستان جرجاني با مسئوليت دكتر حسين اخوان و به سفارش و تاييد دكتر ناصر فاتح (رييس انجمن بيهوشي اصفهان) آنرا پذيرفت و عملاً كار در آنجا با مساعدت مهندس مهدي عبدي شروع گرديد.
تزمن اين بود كه اگر ما يك كار خوب و اساسي در يك بيمارستان انجام دهيم ساير بيمارستانها نيز به تقليد از آن خواهند پرداخت و چنين نيز شد. ظرف يكي دو سال تقريباً تمام زايشگاههاي شهر اصفهان به اين امكان مجهز گرديدند.

2- تشويق ماماها به استفاده از اين روش و تقدير و تشكر از آنها در جشنهاي روز ماما(بتدريج متخصصين زنان نيز به انجام آن رغبت پيدا كردند).

3- رئيس دانشگاه علوم پزشكي اصفهان دكتر عباس رضايي در كميته كاهش سزارين براجرايي شدن اين پروژه اصرار نمودند.
4- كميته ترويج زايمان طبيعي و بدون درد به معاونت درمان پيشنهاد داده شد و تشكيل گرديد.
5- روشهايي نظير آنالژزي اپيدورال مداوم و سپس جايگزين كردن روش آنالژزي ساب آراكنوئيد به جاي آن، حضور همراه (شوهر) در زايشگاه و كلاسهاي آموزش قبل از زايمان، توانست محبوبيت زايمان بيدرد را بيشتر كند.

6- تحقيقات پژوهشي متعددي را در اين زمينه طراحي و اجرا گرديد.
1-6- بررسي اثرات مادري و جنيني انتونكس توسط دكتر حسين مشاوري
2-6- بررسي تفاوتهاي زايمان بيدرد اپيدورال و زايمان با درد از نظر مدت مرحله دوم و آپگار نوزادان توسط دكتر ميترا شكراني.
3-6- بررسي ضربان قلب جنين، انقباضات رحم و هموديناميك مادر در روش اسپاينال توسط دكتر ....
در عين حال كليه اثرات و عوارض احتمالي تمام روشهاي به كار رفته را مرتباً بررسي و سپس اصلاح ميشدند.
7- جهت اطلاع‌رساني بيشتر مقالات چندي در روزنامه‌ها به چاپ رسيد كه ميتوان به مقاله چرا درد ؟ (نشريه درد) زايمان طبيعي بدون درد بهتر از سزارين است (جام جم) و زايمان طبيعي بدون درد (ايران) زايمان در خواب و زايمان در آب (نسل فردا) اشاره كرد.
8- آگهيهاي زيادي در روزنامه‌ها به چاپ گرديد تا بتدرريج مردم با اين اصطلاح (زايمان بدون درد) آشنا شوند.

9- با پيگيري دكتر محمدعلي عطاري (معاونت درمان وقت) شوراي عالي بيمه‌ها متعهد به پرداخت هزينه زايمان بيدرد شده و تعرفه آنرا براي انتونكس k14 و براي رژيونال آنالژزي k16 تصويب کردند.
10- پايگاه اينترنتيwww.zayman_bidard.com بطور موقت و شماره تلفن 6255646 جهت اطلاع رساني بيشتر راه‌اندازي شد.
11- همزماني افزايش آمار سزارينهاي الكتيو و نگراني وزارت بهداشت از آن در تب گسترش زايمان بيدرد بيشتر دميد و بالاخره آنها نيز متقاعد شدند بايد آلترناتيو زايمان بيدرد را جايگزين سزارين نمود.
12- بتدريج ساير بيمارستانها نيز متقاضي اطلاعات جهت راه‌اندازي زايمان بيدرد شدند و اينجانب با حضور در مراكز دعوت كننده زير توانستم تجارب خود را در اختيار آنها قرار دهم.

1-12- مركز بهداشت و درمان مباركه
2-12- مركز بهداشت و درمان نجف‌آباد
3-12- مركز بهداشت و درمان خميني‌شهر
4-12- مركز بهداشت و درمان نائين
5-12- مركز بهداشت و درمان خوانسار
6-12- مركز بهداشت و درمان شماره يك اصفهان
7-12- مركز بهداشت و درمان شماره دو اصفهان
8-12- مركز بهداشت و درمان فلاورجان
9-12- دانشگاه علوم پزشكي قم
10-12- دانشگاه علوم پزشكي مشهد (بيمارستان امام رضا، بيمارستان مهر، بيمارستان پاستور)
11-12- دانشگاه علوم پزشكي شيراز
12-12- دانشگاه علوم پزشكي تهران (بيمارستان فيروزگر)
13-12- بيمارستان قائم ايلام
14-12- بيمارستان شوش تأمين اجتماعي تهران
15-12- بيمارستان سلمان فارسي بوشهر
16-12- بيمارستان الزهراء اصفهان
17-12- بيمارستان حضرت زهراء اصفهان
18-12- بيمارستان مهرگان اصفهان
19-12- بيمارستان عيسي‌بن مريم اصفهان (مرکز نمونه)
20-12- بيمارستان صدوقي اصفهان
21-12- بيمارستان گلديس شاهين‌شهر
22-12- بيمارستان بهشتي اصفهان
23-12-بيمارستان شريعتي اصفهان
24-12-بيمارستان اميرالمومنين اصفهان
25-12-دانشگاه علوم پزشکي قزوين
26-12- دانشگاه علوم پزشکي اراک

13-كنفرانسهاي متعددي جهت ماماها، كادر بهداشت خانواده و مادران باردار نيز برگزار گرديد كه ميتوان به نشست سراسري جمعتيت مامايي در بندرانزلي، جمعيت مامايي اصفهان، همايش نوآموزي زايمان بيدرد فلاورجان و قم اشاره نمود.
14- با ارائه پروتكل زايمان بيدرد در اجلاس سراسري معاونين درمان در اصفهان وزارت بهداشت و خصوصاً معاون سلامت آن (دكتر اكبري)خواهان گسترش آن شده و با پيگيريهاي دكتر عازمي ‌خواه و دكتر يماني الگوريتم اجرايي مربوطه تهيه شد.

15- در سال 1381 كلاسهاي آمادگي جهت زايمان طبيعي بدون درد با همکاري تعدادي از ماماهاي فعال شهر راه‌اندازي گرديد که در آن زوجين با مسائل مربوط به حاملگي، ورزشهاي دوران بارداري، تكنيكهاي غيردارويي زايمان بيدرد از جمله روش لاماز، آشنا ميشدند.از آنجا بود كه اعضاء اكيپ زايمان بيدرد بتدريج تكميل شد و روز به روز به تعداد آنها اضافه گرديد.

16-جذابيت كار را با آوردن شوهر به زايشگاه بيشتر نموديم و مردم احساس كردند قدمي به سمت زايمانهاي كشورهاي پيشرفته نزديك‌تر شده‌اند.
17- در حال حاضر پيشنهاد ميشود تلاش خود را بر روي گروه هدف يعني مادران باردار و همسران آنها متمركز كرده‌ و با تدارك بانك اطلاعاتي زنان باردار ليست اسامي و آدرس و تلفن تمام مادران باردار داراي پرونده بهداشتي را جمع‌آوري نموده تا بطور مداوم آنها را به به زايمان طبيعي و پرهيز از سزارين الكتيو ترغيب نمود.

18- در اين راه جزوه، پمفلتهاي آموزشي و فيلمهايي نيز تهيه شده است كه در اختيار علاقمندان قرار ميگيرد.
19- برآنيم كه زايمان در آب را نيز به اين مجموعه اضافه كنيم.
20-زايمان بدون درد در بيمارستان عسي بن مريم در زمان رياست آقاي دکتر دهقاني(1383) راه اندازي شد ولي در يک سال بعد توسط رياست جديد يعني دکتر حسن نورالهي از ادامه آن جلوگيري شد .سرانجام با پيگيري هاي زياد دکتر نورالهي از کار برکنار شد و مجددا" با پشتيناني دکتر الماسي (رياست جديد)در سال 1385 زايمان بيدرد فعال گرديد.در اين دوره کار بصورت کاملا" سيستماتيک و گروهي انجام شد.

يعني بيمار از مطب ماما به مرکز مشاوره و کلاسهاي آمادگي و آموزشي زايمان بيدرد ارجاع ميشد؛از آنجا برگه پذيرش جهت ارايه به زايشگاه وبستري شدن بدست مادر حامله داده ميشد؛در زايشگاه دولتي يک ماماي خصوصي در هر شيفت حضور دايم براي بستري و مراقبت بيمار تا زمان حضور ماماي مطب دار ارجاع دهنده وجود داشت؛ماماي اختصاصي گزارش لازمه را به پزشک متخصص طرف قرارداد گروه ميداد و در موقع لزوم ماماي مطب دار مربوطه را به بالين بيمار فرا ميخواند؛به تکنسين و متخصص بيهوشي نيز جهت بيدردي اطلاع داده ميشد.وزايمان در پوشش يک تيم انجام ميگرديد.